یزدگرد سوم

Yazdgerd 1

یزدگرد سوم1

                                          

                                            متاسفانه بارها این درس مکرر تاریخ

                                            به روشنی بر صحیفه زندگی ایرانیان

                                            خود را نمایان کرده و نشان داده ،ولی

                                            هرگز از آن عبرت گرفته نشده. 

                                           

                                             فرمانروائی که به علت  نادیده گرفتن 

                                            خواست مردم کشورش پایگاه اجتماعی

                                            وسیاسی خویش را در میان هموطنانش

                                            (که چشم امید به او دارند) ازدست میدهد

                                             وبا تصور اینکه بیگانه میتواند اورا بر

                                           سریرحکومت نگاه دارد به (اوپناه میبرد)

                                           و کمک بیگانگان را بر یاری و همگامی 

                                           مردم کشورش مرجح میشمارد.

                                          

                                           چنین فرمانفرمائی 

                                           بتحقیق هم نزد بیگانه خواروخفیف میگردد

                                           وهم درمیان مردم وطنش دیگر جائ والائی

                                           نخواهد یافت زیرا:

                                           بیگانه اورا آنچنان حقیر وزبون میکند که 

                                           دیگر حتی  دوستارانش  هم  از او روی  

                                           برمیگردانند .

                                           

                                            تاریخ پیوسته یادآور میشود:

                                            تنها تکیه گاه هر فرمانفرما که  برایش

                                           (مطمئن ترین و نیرومندترین  پناهگاه ) 

                                            میباشد،  قلب و دل آن ملتی است که با 

                                           همه وجود، فرمانروا را بمنظور علاقه 

                                            صادقانه اش به رعایت حقوق مردم  و

                                            تامین خواست های ملی دوستدارندوبا  

                                            هم میهنانش در تمام امورکشورهمگام 

                                            وهمراه میگردد.

                                           

  سر آغاز

برای آنکه قصه یزدگرد سوم وچرائی فروپاشی رژیم

 پادشاهی ساسانی را به درستی درک کنیم ، میبایستی 

بر نکات دقیقی در باب چگونگی سیستم وکیفیت

نارضائی مردم اطلاع بیابیم  : بدین سبب پیش از ورود

 به اصل داستان،  حکایات وقصه هائی را که مورخین 

نوشته اند برایتان نقل میکنم.

 انوشیروان و پاره دوز 

          مورخین بسیاری در باب طبقات چهارگانه زمان ساسانیان ومحدودیت هائی که با ایجاد چنین طبقاتی بوجود آمده بود بسیار نوشته اند . 

           ار آنجمله گفته شده ، روزگاری نوشیروان احتیاج به مبالغی نقدینه پیداکرد، که برای دست یابی به آن از بوذرجمهر خواست تا آگهی دهد تا هرکس میتواند نیاز پادشاه را برآورد .

           نوشته اند که پس از چند روز یک پاره دوزی از بازارپینه دوزها به بوذرجمهر مراجعه کرد وگفت که حاضر است تمام رقمی را که نوشیروان احتیاج دارد در اختیارش بگذارد . ولی برای این کار یک شرط وجود دارد  و آن شرط اینست که اجازه داده شود تا پسرش از طبقه پیشه وران به طبقه دبیران تغیر وضعیت بدهد تا بتواند درس بخواند ودر آینده خدمتگذار پادشاه وملتش بشود.

           بوذرجمهر این گزارش را به نزد انوشیروان برد . وپادشاه پس از مشورت با (مغ )ها که مستشاران او بودند ، پاسخ منفی به این درخواست داد و گفت که نصایح گرانش اورا از پذیرفتن چنین تقاضائی منع کرده اند ، زیرا به اعتقاد آنها موجب برهم خوردگی طبقات میشود ومردمان بی اصل ونسب جای دبیران  و روحانیون را خواهند گرفت . 

          حکایت پاره دوز نمایانگر آنست که مردم از نظر مالی مرفه بودند  ولی از نظر روحی وروانی  زیرمهمیز طبقه ممتازه قرار داشتند ، در نتیجه از نداشتن آزادی در بیان عقیده واموزش و پروش فکری در مضیقه حاکمیت و آخوندیسم (مغ ها) قرارداشتند .

          یکی از بزرگترین مشکلات در راه پیشروی یزدگرد سوم در مقابل اعراب همین چندگانگی در بین ملت ایران بود که در موقع ضرورت مانع از یکپارچگی واتحاد ملی گردید و گروه عظیمی به پادشاه و میهنشان پشت کردند .

 عمر خلیفه دوم عالم اسلام و مرد عرب بد و

           مشهور است که روزی خلیفه دوم بر منبر بود وبرای مردمی که حاضر بودند سخن میگفت واعراب را به همرائی  وهمراهی با یکدیگر نصیحت میکرد.

            ضمن سخنرانی، گفت که امروز من خلیفه وفرمانروای مقتدرنیمی از کشورهای عالم هستم و باید کوشش کنم تا تمام مردم را به همیاری باهم دعوت نمایم تا بتوانند همگان زیر چتر عدل وانصاف از یک  زندگی آسوده برخوردارباشند .

             اما، اینک سوال من از شما که پای منبرم نشسته اید اینست ، که  هرگاه من از راه راست منحرف بشوم ودر ایجاد ترفیه زندگی ملت عرب  تبعیض وناروائی بکار ببرم . چه اتفاقی خواهد افتاد وشما مردم چه کار خواهید کرد . 

            در حالیکه همه حاضران در مسجد غرق درسکوت و تفکربودند. ناگاه یک عرب بادیه نشین از گوشه ای برخاست و گفت یا عمر کوشش کن که به بیراهه نروی وکج اندیشی نکنی در غیر آن با همین خنجری که به کمر دارم ترا  راست خواهم کرد تا عرب از کج اندیشی تو بزحمت نیفتد .

           واین امر نشان میدهد که اعراب میتوانستند براحتی و در هر مقامی سخن بگویند، وبین خلیفه عرب ومرد بدو از این حیث هیچ تفاوتی وجود نداشت. یعنی آزادی بیان در حد متعارف بین بزرگان کشور و مردم عادی رایج بود و از این جهت در تنگنا نبودند، همین امر به عرب بادیه روحیه ای داده بودکه میتوانست در مقابل جهانیان بایستد

     هرمزان سردار ایرانی  وبرخوردش با خلیفه دوم 

                 مورخین مینویسند هرمزان که زمان حمله عرب به ایران، پادشاه اهواز بود در( شهر شوشتر)به مقابله با اعراب رفت وبر اثرخیانت یک ایرانی عرب زده بمحاصره افتاد واو دانست که عاقبت به اسارت در میآید .  به این جهت به فرمانده سپاه عرب پیغام داد که من صد تیر در ترکش دارم و شما میدانید که تیرانداز ماهری هستم ، مسلما قبل از آنکه بمن دسترسی پیدابکنید صدنفر از شما کشته خواهد شد . پیشنهاد من اینست که اجازه دهید باهم بنزد خلیفه برویم تا او درباره وضعیت من تصمیم بگیرد ، فرمانده عرب پذیرفت . هرمزان را بدست دو تن از بزرگان عرب سپرد تا به مدینه ببرند . 

              هرمزان با لباس های فاخر و تاج شاهی که زین و یراق اسبش زراندود بود به مدینه رسید .

 تازیان که تا آنروز چنین لباس های فاخرو تاج شاهی وزین وبرگ زراندود ندیده بودند ، اطراف آنها جمع شده وبه تماشای هرمزان و لباسهای فاخرش ایستاده بودند .

            در عین حال هرمزان  تصورش این بود که خلیفه دارای بارگاهی است منظم و مرتب که حاجب و دربان نگهبانان متعدد دارد و باید برای ورود به بارگاه خلیفه قبلا اجازه بگیرد، اما متوجه شد که اورا بسوی یک مسجد هدایت کرده اند ،  وقتی جلوی مسجد رسیدند . عربی به هرمزان گفت که خلیفه درون شبستان است میتوانی داخل شوی . هرمزان هرچه نگاه کرد،  از خدم و حشم  وقراول ونگهبان خبری نبود تا  سوال کند که آداب ورود به حضور خلیفه چگونه است . ناگزیر وارد شبستان شد .آنجا هم کسی را ندید فقط متوجه شد که کنار منبر شخصی زیر عبایش خوابیده . به این جهت از در بیرون آمدتا از همراهانش سوال کند ، به او گفتند که خلیفه همان کسی است که بدون زیر اندازخوابیده. وهرمزان پرسید که ایا خلیفه  منشی – کاتب – یا محاسبی ندارد . مردم که با این حرف ها بیگانه بودند با خنده به او گفتند که نه !! هرمزان با تعجب و ناباوری دوباره به درون شبستان رفت .

             عمر از سروصدای اطفال وهمهمه مردم از خواب بیدارشد وبرخاست و نشست وعمامه اش را  سرش گذاشت. از مردمی که همراه او آمده بودند پرسید چه میخواهید واین شخص با چنین لباسهای عجیب کیست ؟ . به او اطلاع دادند که این شخص پادشاه اهواز است آمده تا خلیفه با او گفتگو کند .

            عمر پس از گفتگوی مختصری به هرمزان پیشنهادکرد اسلام بیاورد .تا از مجازات برهد . ولی هرمزان باوجود آنکه زیر تیغ جلاد بود  گفت که مسلمان نخواهم شد . عمر هم دستور داد تا جلاد حاضر شود و هرمزان را به قتل برساند . در این موقع هرمزان اظهارمیکند که من تشنه هستم و کمی آب میخواهم  . عمر در حالیکه چنین درخواستی بنظرش مسخره میآید میخندد و روی به اطرافیانش کرده میگوید که عجب مرد ناسنجیده گوئی است ، چه فرق میکند که تشنه بمیری ویا آبخورده باشی . بروید برایش ظرفی آب بیاورید .

            هرمزان وقتی ظرف آب را در دست میگیرد شروع میکند به اطرافش با نگرانی نگاه کردن . عمر از او سوال میکند که به چه میاندیشی و چرا نگرانی . گفت یا عمر، ترسم از اینست که پیش از خوردن این آب دستور دهی مرا گردن بزنند . عمر گفت ، هرگز، مطمئن باش تا این آب را ننوشی  فرمان قتل ترا صادر نخواهم کرد .

           در این موقع هرمزان ظرف آب را انداخت و آب را ریخت .

           عمر گفت : قدحی دیگر برایش آب بیاورید تا مرگ وتشنگی راباهم جمع نکند .           

          هرمزان گفت اب لازم ندارم، من خواستم برای خود(امان )بگیرم ، که پس از دریافت امان  آب را ریختم 

            عمر گفت : که من هرگز به تو امان ندادم ، بلافاصله بجلاد گفت تا گردن اورا قطع کند .

( انس بن مالک صاحب پیغمبر)که همراه هرمزان وارد شده بود، روی به عمر کرد وگفت : ای امیرالمومنین تو به او امان دادی و نمیتوانی حاشاکنی . تو به هرمزان گفتی تا آب را ننوشد باکی از کشتن نداشته باشد  واو هم اب را ریخت و ننوشید .

              عمر روی به هرمزان کرد وگفت بخداکه تو مرا فریب دادی . پس اورا عفو کرد وماهانه برایش مقرری تعیین نمود. وروی به اطرافیانش نمود گفت « ایرانیان عقل وخردی دارند که سزاوار آن سلطنت با شکوه بودند » اما پس از( قتل عمر بدست فیروزان )، هرمزان راهم به اتهام همدستی با فیروزان کشتند.

              پس از آنکه هرمزان از قید مرگ رهاشد .از عمرپرسید که پس چطور است که خلیفه اسلام هیچ نگهبان وقراولی ندارد .آیا از کشته شدن بدست دشمنان نمیترسی 

              عمر پاسخ دادکه من با بیعت مردم خلیفه هستم وجز به رضای مردم هم رفتاری نمیکنم .بدین سبب در بین هم کیشانم دشمن خاصی ندارم تا قصد جانم را بکنند ، هرگاه از من ناراضی باشند میتوانند بیعتشان را پس بگیرند   بعلاوه ما همه باهم در یک سطح  وبرادرهستیم وترسی ازیکدیگرنداریم .

  یزدگردسوم و فرارش از مقابل اعراب 

               زمانیکه به یزدگردشاهنشاه ساسانی که هم فرمانده کل قوا بود، هم تنها نقطه اتکاء واتصال ملت ، اعلام کردند که لشگریان منظم ایران(که افسرانش با سازو برگ گران قیمت  ومرصع) به مقابله پا برهنگان تازی رفته بودند در قادسیه شکست خورده و سپاه از هم پاشیده شد، وسپاه بی نظم  وپیاده عرب با شکم گرسنه و پای برهنه  به امید تاراج  وغارت ثروت های بیحساب ایران روی به تیسفون و رباط اورده اند و به او حالی کردند که فقط یک روز راه باقی است  تا تازیان خود را به پشت دروازه های مدائن (پایتخت تسخیر ناپذیرشاهنشاهان ساسانی ) برسانند تا مقر شاه و درباریان را بتاراج و غارت بگیرند .

                 شاهنشاه تصمیم گرفت بجای مقابله با تازیان به سوی شهر مرو فرارکند،تا شاید در ان شهر در امان باشد.

  بارتلمی  ونولدکه  دو مورخ اروپائی مینویسند شاهنشاه به جای آنکه به احضار سران ارتش خود بپردازد وبا آنها به چاره جوئی بنشیند تالااقل از یورش تازی ها به پایتخت جلوگیری نماید، خود شخصا  مصمم شد در پناه زبده سواران و محافظین شخصی اش از پایتخت بیرون برود  ومدائن را تخلیه کند . که همین امر سبب شد تا سران آرتش هم خود را در امان نبینند وپشت سر شاه پایتخت را بدون محافظ و نگهبان رها نمایند ، در نتیجه تازیان بدون هرگونه مانعی به پایتخت رسیدند . هرچه بود غارت کردند،گنج های افسانه ای انوشیروان و ثروت بیکران جمع آوری شده وسیله خسرو پرویز به دست تازیان افتاد . کاخ هارا پس از ایلغار ویران نمودند ، زنان و جوانان خاندان های برگزیده ایرانی را به اسارت گرفتند ، طناب بگردنشان انداختند  وبه بازار برده فروشان گسیل کردند .

  ثعالبی مورخ مشهور عرب مینویسد  در حالیکه پابرهنگان  نیمه وحشی پشت دروازه های مدائن رسیده بودند شاهنشاه هنوز بر سر اینکه تعدادی بیشتررقاصه ورامشگرو شاطربچه همراه خود ببرد با درباریان چانه میزد .

 زرین کوب در کتاب دوقرن سکوت مینویسد : مردم شهر مرو  وقتی شنیدند که شاهنشاه به سوی آن شهر حرکت کرده همه انتظار داشتند که سپاه مجهزی  همراه پادشاه باشد تا بتواند از شهر دفاع نماید ، ولی وقتی پادشاه ساسانی وارد شد مردم دیدند جزتعدادی محافظ شخصی ، حتی یک مرد جنگی هم همراه پادشاه نیست  .بلکه فقط(غلامان – زنان – خواجه سرایان – فراشان – آشپزها – دبیران – رقاصه ها)همراه یزدگرد آمده بودند . تا بتوانند بساط عیش ونوش پادشاه وهمراهانش را فراهم بیاورند

آخرین روزهای زندگی خسروپرویز پادشاه مقتدر ساسانی :    

            هراکلیوس امپراطور رومی که پس از بیست وهفت سال جنگهای ایران وروم اینک خسروپرویز را شکست داده واورا فراری نموده ، در قصر باشکوه پادشاه ایران در دستگرد اقامت دارد ود ر نهایت جلال وجبروت  بسر میبرد .ضمن غنائم بسیاری که بدست آورده صلیب عیسی مسیح راهم درخزانه خسروپرویز یافت. 

            امپراطور روم پس از چندماه اقامت در دستگرد  به «گنزک » رفت  وپس از غارت ان سرزمین به قسطنطنیه برگشت .

            خسرو پرویز که درسلوکیه بسرمیبرد ، همینکه از بازگشت  هراکلیوس اطمینان یافت  ودانست که خطر رومیان از بین رفته  به همراه خانواده وبا حفاظت گارد محافظش به تیسفون باز آمد.

           اما تغییر حالت بزرگان کشور  بویژه رفتار سرداران ارتش سخت اورا دراندیشه فرو برده بود. زیرابه روشنی میدید که اکثریت بزرگی از درباریان وسران روی از او برتافته اند ، واحساس میکرد که روزگار سختی را در پیش خواهد داشت . 

            به همین جهت غالبا در قصر خود گوشه گیری میکرد ودر تنهائی بسر میبرد .روزی همچنانکه در افکار پریشان خود غرق بود ،صدای باز شدن در تالار را شنید ، وقتی سربرداشت حاجب مخصوص را مشاهده کردکه کرنش کنان بسوی او میآید .

            خسرو روی به او کرد و گفت هان  چه خبر  وچه میخواهی ؟

            حاجب گفت : سرور من ،اگرفراغت اعلیحضرت را برهم زدم معذرت میخواهم ، شیرین بانو اجازه شرفیابی میطلبد . خسرو پرویز گفت بگوئید بیاید .

             لحظه ای بعد شیرین بانو وارد شد  وبه سوی خسرو پرویز رفت  وپهلوی او نشست، بمحض آنکه در کنار همسرخودجای گرفت ، سرش را برشانه خسرو گذارد. و گفت با اینکه دلم انباشته از درد هست و خود را افسرده وبیمار میبینم ، ولی وظیفه خوددانستم که بحضور بیایم تابا هم همفکری کنیم ، شاید راه نجاتی برای شما  وفرزندمان پیدا شود .

            خسرو پرویز با نگاه تعجب آمیزی بسوی شیرین گفت که مقصودت از این حرفها چیست ؟ مگر چه اتفاقی افتاده که میخواهی راه نجاتی پیداکنیم ؟.

          شیرین در حالیکه بهت زده به خسرو پرویز نگاه میکرد گفت، شاه من :گویا از خطر بزرگی که در کمین شما میباشد بیخبر هستید  و نمیدانید که چگونه بزرگان پایتخت  وحتی سرداران  وفرماندهان آرتش که  تمام سروری وثروتی را که بدست اورده اند مدیون شما هستند ، در پس پرده با شما دشمنی میکنند و از روزیکه به تیسفون باز گشتیم همه سعی میکنند تا شما را از سریر قدرت پائین بکشند . سرور من باور کنید که مردم حتی بخون شما تشنه هستند . آنها اعتقاد دارند که در اثر جنگهای طولانی  با روم از هستی ساقط شده اند ، وبزرگترین اشکال اینست که این نزدیکان شما هستند که مردم را به شورش علیه شما فرامیخوانند .

          خسرو پرویز که رنگ از چهره اش پریده بود ، با خشم تمام گفت که مردم چه شکایتی دارند ؟

          شیرین گفت : مردم از بی پروائی وشکست شما در لشگرکشی ها وجنگ های خونین که سبب هلاکت بسیاری شده  شکایت دارند .مردم میگویند  با وارد شدن در جنگی که اصلا ضرورت نداشت این مرزوبوم را به ورطه نابودی کشانیده اید. هنگامیکه سخنان شیرین به اینجا رسید  خسرو به تندی از جای برخاست واز او پرسید :چه کسانی مرا متهم به چنین خیانتی میکند .

         شیرین با پوزخندی که به لب داشت گفت :تمام مردم ، همه لشگریان ،حتی کلیه اطرافیان شما.

         خسرو پرویز گفت که سران وبزرگان از این جهت نسبت بمن خشمگین هستند که هنگام حمله هراکلیوس ولژیون های رومی آنها را تنها گذاشتم وبا خانواده ام به سلوکیه رفتم . زیرا امکانات دفاعی آن شهر بیشتر بود . بعلاوه در درجه اول من باید از جان وسلامت خودم دفاع کنم تا بتوانم زنده بمانم واز کشور حراست نمایم .زیرا مرگ من مساویست با نابودی ایران .

        خسرو در این موقع تصمیم گرفت که از تالار بیرون برود  وگفت که استقلال وسعادت کشور در خطر است  ومن باید اقدام کنم .

         شیرین گفت سرورم متاسفانه کار از کار گذشته  وزمام امور از دست شما خارج شده .و( من اینک میفهمم) که شما نسبت به اعمال پیرامونیان  خویش  کاملا بی اطلاع میباشید ، چون نمیدانید که این نزدیکان شما هستند که شوریده اند  ودیگر از فرامین شما اطاعت نمیکنند .

         خسرو پرویز که از این سخنان مات ومتحیر شده بود تصمیم گرفت بطرف پنجره بازی برود واز همانجا با سربازان گارد به صحبت بپردازد .ولی متوجه شد که از گارد خبری نیست . در این موقع  در تالار باشدت باز شد وفرزند ش  ( شیرویه)پیشاپیش گشنسب اسپاذ، شمطای مسیحی  ویزدان گشنسب که همه از نزدیکان پادشاه بودند  در آستانه در نمایان شدند . در آن موقع بود که خسرو سردمداران کودتا را شناخت ودانست که چه اتفاقی افتاده .

          شیرین وقتی یاس و نومیدی را در چشمان همسرش خواند ،دست او را گرفت  وگفت : شاه من آیا هنوز هم در گفتار من تردید دارید؟ . شما دیگر هیچ دوست وفاداری ندارید . ومتاسفانه شیرویه فرزندتان برای آنکه پادشاه بشود با همدستی پاره ای از بزرگان وسران آرتش شمارا بین مردم خائن به مملکت معرفی کرده است 

          در این موقع شیرویه باصدای رسائی فرمان داد تا پدرش را دستگیر وزندانی کنند . لحظه ای بعد چهارسرباز قوی هیکل وارد شدند  وبدون احساس شرم دست وپای خسرو پرویز را بستند وبه یکی از سردابهای قصر منتقل نمودند . خسرو پرویز سه روز بعد از زندانی شدن بدست گروهی از سرداران نزدیکش به قتل رسید و پادشاهی شیرویه را رسما اعلام کردند .

          در کتاب های تاریخ نوشته شده این چنین قتلی جزای کشتن هرمزد (پدر خسرو پرویز) بود که با دسیسه و نیرنگ و همکاری دائی هایش ( بندویه  و بستام) ابتدا کور وسپس کشته شد تا خسرو پادشاه بشود و اینک فرزندش همان رفتاری را پیش میگیرد که خسرو پرویز نسبت به پدرش انجام داده بود .

         

          مورخینی مثل طبری در تاریخ الرسل والملوک وهمچنین ابن اثیر در کامل التواریخ مینویسند : اگر خسرو پرویز کشته نمیشد  ویا آنکه جانشین لایقی میداشت که میتوانست به امور کشور نظم ونسقی صحیح بدهد  هرگز کشور دوچار هرج و مرج  وبی سامانی نمیگردید و به تحقیق میتوانستند حمله عرب را دفع کنند ، ولی متاسفانه جانشین نالایقش شیرویه با کشتن پدر وبرادران وهمه مردان شایسته خاندان ساسانی زمینه شکست ایران را در مقابل هجوم اعراب فراهم آورده بود که جبران آن هرگز ممکن نشد . زیرا ظرف چهارسال هرج و مرج  13  تن  از شاهزادگان  نارسیده  ونالایق بر تخت سلطنت نشستند وهر یک وضع را بدتر از پیش بدیگری سپرد  تا نوبت بخت برگشته ای بنام یزدگرد سوم رسید .     

        قباد دوم ( شیرویه ) کمتر از یکسال

        اردشیر سوم          هفت ماه 

        شهربراز              شش ماه                شوهر پوراندخت

        پوراندخت            یکسال و سه ماه

        گشنسب بنده          دوماه                  که از خاندان ساسانی نبود

        خسرو سوم          دوماه                    دوباربه سلطنت رسید

        پیروز                 دوماه

        فرخزاد               یک ماه و هفت روز    پسر خسرو پرویز

        آذرمیدخت           چهارماه

        هرمزد پنجم          دوماه

        خسرو چهارم        کمتر از یک ماه 

        خسرو پنجم          حدود یک ماه        که نسبش معلوم نشده 

        یزدگردسوم         حدودهیجده سال سلطنت  .

        سعید نفیسی درکتاب تاریخ  اجتماعی ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض اموی ها مینویسد :بدین گونه در مدت( چهارسال ، سیزده بار) سلطنت ایران در میان زنان و مردان و کسانیکه از خاندان ساسانی نبوده اند دست بدست گشت . 

                             یزدگر سوم  آخرین پادشاه ساسانی

     دکتر محمد جواد مشکور در کتاب تاریخ سیاسی ساسانیان مینویسد : یزدگردسوم که در (632-651)هجری قمری سلطنت کرد،نوه خسروپرویز فرزند شهریارو مادرش از اهالی زنگبار بود .

     هنگامیکه پدرش شهریاردر کشتار شاهزادگان ساسانی بدست شیرویه به قتل رسید. او نوجوان بود  وبکوشش بستگانش به استخر فارس فرارکرد واز نظر پنهان گردید.  گروهی در همان استخر فارس اورا به پادشاهی برگزیدند وبا دست یاری «رستم فرخزاد»به تیسفون حمله اوردند وبا کشتن خسرو پنجم بنام یزدگرد سکه زدند .

    نولدکه مورخ مشهور اروپائی مینویسد : یزدگرد نوجوانی بود که هنوزنمیتوانست آماده کشور داری باشد بدین سبب اداره امور بدست وزیرانی افتاد که همراه رستم فرخزاد بنام یزدگرد اعلام پادشاهی نمودند . وبر همه کشور مسلط شدند . مورخین همعصریزدگرد اورادر موقع تاجگزاری (پانزده ساله)معرفی نموده اند .

   طبری در تاریخ الرسل والملوک مینویسد  دوسال از سلطنت یزدگرد نگذشته بود که تازیان به ایران هجوم آوردند . واو پس از سالها جنگ وگریز عاقبت در سن (28)سالگی کشته شد . 

     مورخین نوشته اند که یزدگرد  در جریان زندگی کوتاه و پر هرج ومرج ( سه زن گرفت ) که پس از مرگش از او (( هفت پسر وپنج دختر)) باقی ماند .

    ایرانی ها افسانه هائی در باره یکی از دختران او عنوان کرده اند که نامش (شهربانو) بوده و گفته شد او در زمان عثمان بعقد یکی از حسنین در امد وپس از قتل شوهرش به ایران گریخت ونزدیک شهرری زندگی میکرد وهمانجا هم فوت نمود که مدفن او همان ((کوه بی بی شهربانوی)) مشهور نزدیک ری میباشد 

      تقریبا تمام مورخین و نویسندگانی که در باره حمله اعراب به ایران قلم فرسائی کرده اند ، به اشاره ای از یک نکته بسیارمهم از آن  گذشته اند  و آن عدم اتحاد واتفاق بین بزرگان وسران لشگری وکشوری ایران در آن عصر بوده است . زیرابعلت انکه یزدگرد پسر جوانی بود غالب سران ارتش میخواستند که عنان اختیار کشور را در دست خود بگیرند وهمین مسئله موجب برهم خوردگی وتفرقه بین انها شده بود وانها را از پشتیبانی واقعی از یزدگر باز میداشت .

     بسیاری از بزرگان ایران در جنگ های داخلی بین خود ایرانی ها از میان رفتند و گروهی دیگر هم با داشتن چشم طمع به ثروت باد اورده ای که یزدگرد در اختیار داشت کوشش داشتند تا اورا بسوی خود جلب کنند وچنانکه در تاریخ میخوانیم به دفعات همین بزرگان و آرتشیان ثروت های همراه یزدگرد را از چنگش بیرون کشیدند واورا تنها رها کردند خود را از معرکه جنگ وگریز بیرون بردند باصطلاح سرسلامت گرفتند رفتند .

     و باز مسئله دیگری که باید مورد نظر قراربگیرد  ( نارضائی ) عامه مردم بود، ازکل سیستم حاکمیت وبویژه تنگ نظری های (مغ) ها ودینداران زرتشتی  که مجال زندگی را از مردم  میگرفت و انها را زیر فشار تعصبات قرارمیداد .که طبیعتا مردم ناراضی در بروی خود میبستند و آمادگی همراهی با حاکمیت ساسانی را نداشتند .

    به همین سبب وقتی در مضامین تاریخی آن روزگار بررسی میشودبه این نکته برمیخوریم که تنها تازی ها نبودند که به ایران هجوم آوردند .بلکه ایرانی های بسیاری بودند که در ایران بزرگ زندگی میکردند و چون در فقرو مسکنت بسر میبردند بدون هرگونه انگیزه مذهبی همراه عرب ها راه افتادند ودر غارت و چپاول شهر ها شرکت داشتند . و همین ها مشوق تسلیم دشمنان بودند .

    در بین این غارتگران که همراه عرب ها راه افتاده بودند ، مردم غیر مسلمان فراوان بودند. از آنجمله(عرب های مسیحی – ویا گروهی از زرتشتیان – ویا پیروان مذاهب دیگر) که زیر فرمان سعدوقاص روی به پایتخت آوردند .

    مشکل عمده ای که بسیاری از ایرانی ها را تشویق به همراهی با تازی ها میکرد ( حضور سلمان فارسی)و گروه همراهش بود در بین سران عرب،که معروف است بعنوان یکی از فرماندهان ترتیب حمله به ایران را داده بود  ومیتوانستند با زبان فارسی هم زبان هایشان را تشویق به تسلیم نمایند

ابن اثیر و همچنین طبری هردو مورخ مینویسند  در تمام امور مشاور و تصمیم گیرنده همراه سعد وقاص (سلمان فارسی) بود ((و کان سلمان الفارسی رائد المسلمین)) واین در واقع سلمان فارسی بود که کلام موجزش در بین اهالی پایتخت تاثیر عمیق گذارد و به آسانی تسلیم قوای تازی شدند .

       روز فتح پایتخت سلمان خطاب به اهل قصر ابیض گفت : من پارسی نژادم  وایرانی  واز شما مردم هستم ، بالطبع هواخواه ودلسوز شما میباشم ، وبرای نجات  وصیانت شما از آسیب و بلا شمارا دعوت به تسلیم میکنم .

        بسیاری از تاریخ نگاران بر این مطلب تاکید دارند که نفوذ کلام سلمان در تسلیم مردم پایتخت از حضور یک سپاه مجهز موثر تر بود ومردم با دعوت سلمان جان ومال خود را به تازی ها سپردند .

دکتر محمد جواد مشکور در تاریخ سیاسی ساسانیان مینویسد :  در ان بحبوحه هجوم لشگر تازی ها  مردم میگفتند که (دیوها) آمدند  و در مقابل آن لشگر عظیم تقریبا هیچکس نبود که مقاومت کتد و

           یزدگرد در همان هنگام سرگرم عبوردادن  زنان حرمش بطرف کوهستان ومعبر حلوان بود . که عده ای از سران سپاه هم با جمع کردن جواهرات وثروت هایشان همراه خانواده یزدگرد روی به حلوان آوردند . در همین حال گروهی از مدافعین دلسرد و ناامید شده بودند  فریاد میکردند « برای چه تن بمرگ میدهید» شاهنشاه رفت  وکارزار پایان گرفت  وناگزیر مدافعین اندکی هم که باقی مانده بودند دست از پایداری کشیدند و عملا راه ورود سپاهیان غارت گررا هموارکردند .

       مشهور است که وقتی ثروت موجود در کاخ ابیض باقی مانده از اموال شاهان ساسانی را بین سپاهیان تازی وغیر تازی تقسیم میکردند ، بهریک از سپاهیان « دوازده هزار درهم» رسید که خود ثروت بزرگ بود .بعلاوه  وقتی اسب های در ایلخی سلطنتی به مردم واگذارمیشد به هرکدام سه اسب رسیده بود. از اموال غارت شده لباسها  واثاث شخصی پادشاه را مستثنی کردند وبعلاوه ( فرش مشهور بهارخسرو)که شصت گز در شصت گز بود . تاروپود ان ابریشمین  وبرجسته و مکلل و مرصع به انواع جواهرات  ودارای اشکال درختها و گلها و گیاه ها هرنوع شاخ وبرگ وبه رنگ طبیعی خود که از سیم وزرو گوهر بود .گویند آن فرش در زمستان ها بجای گلستان بکاربرده میشد که منظر ان یک گلشن  کامل را مجسم ومحسوس میکرد و میوه ها و گلها از درو گوهر ویاقوت احمر ولولو  ومرجان به یک تناسب به تشبیه  شاخ وگل و میوه  بر ان بساط بکار رفته بود .بحدی زیبا بود که نتوانستند برایش بهائی تعیین کنند . وتصمیم گرفتند که همراه شمشیرها ولباس های یزدگرد نزد خلیفه بفرستند تا او درباره اش فکری بکند. زمانیکه فرش مذکور به مدینه رسید . خلیفه از مشاورانش سوال کرد که با آن فرش چه بکنند بسیاری نظردادند آنرا جزء اموال در بیت المال نگاهداند . ولی علی ابن ابی طالب اعلام داشت که آن فرش راهم مانند سایر اموال غارت شده باید تقسیم نمایند. ناگزیر برای انکه بتوانند قسمت کنند آن فرش نفیس بی همتا را به قطعات مختلف بریدند ویک قطعه از آن هم سهم علی ابن ابی طالب خلیفه چهارم وامام اوال شیعیان گردید  که مورخین نوشته اند علی سهم خودرا به قیمت بیست هزاردرهم فروخت که در ان روزگار ثروت هنگفتی بود .

ابن طقطقی صاحب کتاب الفخری مینویسد  عربها از غایت سادگی از قیمت غنائمی که به چنگشان آفتاد بی اطلاع بودند . وبسیاری از انها را نمیشناخند . عربی یک قطعه یاقوت گرانبها بدست آورد . چون عددی بالاتر از هزار نمیشناخت انرا به هزاردرهم فروخت  درحالیکه بیش از شش هزاردرهم قیمت داشت وعربی دیگر مفادیری طلای سرخ یافته بود وحاضر بود آنرا با نقره عوض کند.

        در جنگ جلولا غنائم وهمچنین اسرای بسیاری نصیب سپاهیان تازی شد .در بین اسرا تعداد زیادی دختران وزنان جوان و زیبا روی وجود داشت  که آنها را باخود بردند وبا بعضی ازدواج نمودند وپاره ای راهم فروختند .

      چون در این نوشتار صرفا موضوع چگونگی فروپاشی سلسله ساسانیان مطرح هست باینجهت از توصیف در باره حملات واقدامات تازیان در میگذرم زیرا ان مبجث خود تاریخچه جدائی دارد  باین جهت میپردازیم به انکه یزدگرد چطور به قتل رسید 

        کریستنسن تاریخ نگار هلندی که در باره ایران باستان تحقیقات مفصلی دارد م از قول ابن اثیر مینویسد   یزدگردبه مرو آمد ومیخواست در آن شهر بماند .ولی ماهوی مرزبان مرو که سالها بود خراج آن ایالت را حیف ومیل کرده بود  ونمیخواست که در ان باره پاسخی به یزدگرد بدهد پس قصد جان اورا کرد و این قضیه رابا.نیزک طرخان امیر بادغیس در میان گذارد ولی نیزک پنهانی یزدگرد را ار نقشه ماهوی مطلع نمود . پادشاه جوان که تنها مانده بود واز هر سوی مورد حمله و هجوم خودی وبیگانه قرارداشت شبانه از مرو فرارکرد ، سرگردان از جائی بجائی میرفت  تا شبی خسته  ووامانده در بیابان ناشناخته ای به آسیابی رسید .که آسیابان اورا نمیشناخت  وقتی چشمش به جوانی افتاد با لباس های فاخر وجواهر نشان به طمع جواهراتش به او در گوشه ای از اسیاب جای خواب داد . ودر خواب اورا کشت و جواهراتش را تصاحب کرد .و با این طریق دودمان ساسانی را در هم نوردید .

  فردوسی در این باره میگوید 

کشاد آسیابان  در اسیا                                به پشت اندرش بارو لختی گیا

فرومایه ای بود خسرو بنام                          نه تخت ونه تاج و نه گنج ونه نام

خور خویش از آن آسیا ساختی                      بکاری جز این خود نپرداختی

گوی دید برسان سروبلند                              نشسته بر ان خاک بر مستمند

یکی افسری خسروی بر سرش                     درفشان ز دیبای چینی برش 

به پیکر یکی کفش  زرین بپای                      ز خوشاب و زر آستین وقبای

دو چشمش گوزن وبرو بال شیر                  نشد  دیده از دیندش هیچ سیر

دو ابرو کمان ود ونرگس دژم                      دهان پر زباد  ابروان پر زخم 

عاقبت خیانت یک ایرانی بنام (ماهوی) که مورد اعتماد یزدگرد پادشاه ساسانی بود وبه او مقامی رفیع بعنوان مرزدار داده بود  موجب شد که شاهنشاه  تنها وبیکس پس از سه روزسرگردانی در نهایت گرسنگی و تشنگی وخستگی به آسیابی پناه ببرد که متعلق به مردی بود ترک نژادواز او تقاضای نان وخورشی بنماید و سعی کند که لختی بیاساید وکمی بخوابد  ولی اسیابان بد کنشت بدستور ماهوی مرزبان جگرگاه اورا با خنجرش بدرید واورا از پای در انداخت .

      

  

         

         

  

PAGE  

PAGE  1

Leave a Reply